سلام دوستان!

چند وقت پیش ( زیاد نیست، حدود یه سال پیش !!!) از شما یه سوال پرسیدم که هیچ کس تا حالا به من هیچ جوابی نداده ( دریغ از حتی یه دری وری تو نظرات خصوصی!!!!) دوباره می پرسم: آیا وکیلم.....!!!!

ما چندین دما برای ستارگان داریم دو تا از آنها دمای موثر و دمای وین هستند. میدانیم انرژی خروجی از اجسام بر واحد سطح فقط با توان چهارم دما متناسب است چون میتوانیم انرژی کل خروجی از ستاره را اندازه بگیریم پس میتوانیم دمای آن را به دست آوریم دمایی که به این روش به دست می آید دمای موثر ستاره است که معمولاً این دما را برای ستاره در نظر می گیرند. از طرفی فرکانسی که  ستاره در آن بیشترین تابش را می کند با دمای آن متناسب است( این را قانون وین نیز میگویند). اگر بتوانیم فرکانسی که ستاره بیشترین تابش را در آن ساطع می کند به دست آوریم میتوانیم دمای آن را به دست آوریم. این دمای وین ستاره است. جالب اینجاست که این دو دما با هم برابر نیستند و نکته ی  جالبتر اینکه اینکه هیچکدام از این دو دما با دمای سطح برابر نیست. برای مثال دمای موثر خورشید حدود 5800 درجه ی کلوین و دمای وین آن حدود 6000 درجه کلوین است. فکر می کنید دلیل اختلاف دمای وین با دمای موثر چیست؟ تحقیق کنید! مطمئناً پیدا کردن پاسخ به اطلاعاتتان خواهد افزود. درضمن پاسخ هم بدهید. (در قسمت نظرات)

با تشکر

احسان ابراهیمیان اره جان!!!!!!!!!!!!!!

(این شکلم برای گمرا-إإإإإ شرمنده-  راهنمایی)!!!

سلام بر دوستان عزیز

امروز و دو روز پیش (ششم و هشتم) رفتم نمایشگاه بین المللی تبریز (کتاب). تنها نکته ی مثبتش همون جای خیلی بزرگ نمایشگاه بود. بقیه ی چیزاش فاجعه بود!! مرکز نشر دانشگاهی اصلا به نمایشگاه نیومده بود از کتاب فروشی های بزرگ تبریز هم فقط یکیش بود که اونم چند تا کتاب چرت و پرت گذاشته بود تا غرفه خالی نمونه!!! شکر خدا یه کتاب دانشگاهی خوب نمیشد پیدا کرد!!!! هالیدی نداشتند چه برسه به بقیه ی کتابا! عوضش تا دلتون بخواد پر بود از کتابای زبان و دیکشنری و کامپیوتر و مهندسی و عمران و از این جور مزخرفات. تو غرفه مطبوعات چشمم دنبال غرفه ی مجله نجوم بود که نیومده بود. نباید از نکات مثبت نمایشگاه اینو از قلم انداخت که کلی کتاب کودکان توش بود!!!!!!!!! صف بن کتابم که غوغا بود: باید دو سه ساعتی منتظر می بودی که سر همین خیلیا بیخیال بن شدن.

در کل نمایشگاه مزخرفی بود و غیر از خستگی چیزی برام نداشت

با سلام  و عرض تسلیت خدمت صاحب الزمان به مناسبت شهادت امام علی (ع)

این بار یه متنی در باره ی GRB Gamma-ray burst یا انفجارهای پرتو ی گاما آماده کردم (در واقع ترجمه کردم!!)

GRB ها آزاد شدن ناگهانی مقدار زیادی پرتو گاما هستند که عمدتا با انفجارهای بسیار پر انرژی در کهکشان های دور همراه اند.  نکته ی جالب این جاست که پر انرژی ترین رویداد کیهان بعد از انفجار بزرگ همین ها هستند. مدت زمان این انفجارها از چند میلی ثانیه تا حدود یک ساعت متغییر است اما معمولا حدود چند ثانیه طول می کشند. معمولا این انفجارها با یک پستابش در طول موجهای بلندتر همراه اند که بیشتر از خود انفجار طول میکشد. (به همین دلیل علی رغم زمان بسیار کوتاه انفجار میتوان محل انفجار را به طور دقیق تعیین کرد).

عقیده بر این است که اکثر GRB  های رصد شده ای که مدت زمان کوتاهی دوام آورده اند، در طی ابر نو اختر هایی آزاد شده اند که حاصل آنها یک سیاه چاله بوده و در طی آن یک ستاره سنگین در پایان عمر خود به یک سیاه چاله رنبیده است. همچنین وقتی در یک سیستم دو تایی که از دو ستاره نوترونی تشکیل شده، دو ستاره به هم برخورد می کنند، حاصل آنها یک سیاه چاله است و یک GRB از زیر رده ی “short”.

منبع بسیاری از GRB ها در میلیاردها سال نوری آن طرفتر است. این انفجارها، بسیار پر انرژی ( در یک انفجار انرژی معادل کل انرژی آزاد شده توسط خورشید در طول عمرش آزاد میشود) و بسیار نادراند (تعداد کمی در هر میلیون سال در یک کهکشان). تمام GRB های رصد شده خارج از کهکشان راه شیری بوده اند. اینها باعث ایجاد این فرضیه می شود که GRB هایی که در راه شیری اتفاق افتاده اند باعث انقراضهای بزرگ نسل های جانوران روی زمین شده است.

GRB ها نخستین بار توسط سری ماهواره های “Vela” (بادبان) در سال 1967 کشف شدند. این سری ماهواره ها برای کشف آزمایشهای محرمانه ی تسلیحات هسته ای ساخته شده بودند! به دنبال کشف GRB ها صدها مدل نظری برای توضیح این پدیده پیشنهاد شد که از آن جمله میتوان به برخورد دنباله دارها به ستارگان نوترونی اشاره کرد. اطلاعات کمی از GRB ها برای بررسی این مدلها در اختیار دانشمندان بود تا این که در سال 1997 نخستین GRB یی که پستابی در طول موج X و مرئی داشت، دانشمندان را قادر ساخت تا قرمز گرایی از طریق طیف سنجی را مستقیما اندازه بگیرند.

این کشفها و مطالعات بعدی در باره ی کهکشان ها و ابر نو اخترها و GRBها و همچنین تعیین فاصله و درخشندگی آنها، قطعا مشخص کرد که جایگاه آنها در کهکشانهای بسیار دور قرار دارد و ارتباطی با مرگ ستارگان سنگین دارند.

تصویری از یک انفجار پرتوی گاما

تا بعد یا علی

بعد از دو ماه: سلام

بالاخره بعد از دو ماه دوره ی سخت و فشرده برگشتیم تبریز اونم با دست پر.

من بالاخره تونستم طلا بشم و به کنکور جاخالی بدم. نتیجه ی بچه های آذربایجان بد نبود. اون که همه مدال آوردن، اما طلا هامون زیاد بود.

دو تا طلای شیمی، دو تا طلای نجوم، دو تا طلای ریاضی، یه طلای ادبی و سه طلای فیزیک. سر جمع ده تا طلا که به نظر من بد نیست. در ضمن طلا یک نجوم امسال از تبریز بود.

اما اسامی طلا ها:

فیزیک: فرید ستاری، پوریا قارونی، علی عطایی

نجوم: بهراد طوقی(طلا یک) و خودم!!

شیمی: سپهر طالبی و آقای امیر مشیری (تبریز چند سالی بود که اصلا طلای شیمی نداشت)

ریاضی: میلاد برزگر و روح الله مهکام

ادبی: مریم مقدس برهان

جا داره به همه ی این بچه ها تبریک اساسی بگم

متاستفانه تو زیست و کامپیوتر اصلا طلا نداشتیم. انشالله سال بعد.

اما در کل، این دوره یکی از خاطره انگیز ترین و تجربه آموزترین دوران زندگیم بود. از دیدن استادای خوبی مثل دکتر خرمی و دکتر میرترابی گرفته تا تجربه ی زندگی خوابگاهی. هرچی تا قبل دوره تو زندگیم تجربه کرده بودم یه طرف، این دوماه دوره یک طرف. دوره نمونه کوچکی از جامعه یی بود که قراره به تنهایی درونش زندگی کنم. به هر حال دوره ی جالبی بود.

راستی تا آخر ماه رمضان بیکارم شاید یه چیزایی نوشتم! تا بعد. شادو سر به هوا باشید یا علی

یه سلام به همه ی دوستان

باید بگم هر سه جوابی که گفتم اومد. کارنامم با این که زیر 18  می شم ولی چندان بد نیست. معدل اختصاصیام (پایانی) حدود 18.75 ولی عمومیام ..........!! با کمال شرمندگی و با کمک مستمریام و نمره ی زبان انگلیسی، شده 16 . بد نیست چون خیلی ها اینم نتونستن بیارن. اما در مورد نتیجه ی انتخابات با توجه به وضع پیش اومده ترجیح میدم سکوت کنم و نظری ندم. اما مشعوف کننده تر از همه جوابا مرحله ی دوم المپیاد نجومه که بالاخره بعد از حدود یک سال جان کندن تونستم قبول بشم و زحمات تابستون پیش به هدر نرفت. اما نکته ی منفی اینه که چون میرم تهران تا حدود دو ماه نمیتونم مطلبی پست کنم بنا بر این از آرشیوم استفاده کنین.

 امسال در دوره رقابت سنگینیی در پیش دارم یا باید طلا بگیرم یا بمیرم!!! البته راه سومی هم وجود داره که از مرگ بدتره : کنکور بدم!!. اما تجربه نشون داده که آخرین راهی که انسان انتخاب میکنه مرگه پس بهتره زیاداغراق نکنم. سالی یک میلیون نفر کنکور میدن و هیچ کدوم نمیمیرن! پس ضمن تبریک به همه ی قبول شدگان مرحله ی دوم تمام المپیادهای علمی باید بگم که اگه طلا نیاوردیم یا حتی قبول نشدیم ناراحت نشیم چون اولا کنکور و المپیاد و دانشگاه آخر دنیا و آخر کار نیست؛ نمونه ش همین انیشتین خودمون! چون کارمند ساده ی اداره ی ثبت اختراعات بود که اومد شد انیشتین. دوما حتما یه حکمتی توش بوده و قبول نشدن برامون خیلی به صلاح تر بوده. من خودم عینا چنین بار دیدم که یه اتفاق بدی برام افتاده که خیلی از خدا گله کردم اما بعدش دیدم که اگه این اتفاق برام نمی افتاد، اتفاق بسیار بدتری انتظارم رو می کشید و حسابی پشیمون می شدم که چرا این قدر گله کردم. البته باید بگم در بسیاری از موارد این تنبلی و بی فکری خودم بوده که باعث شده بود اتفاق بد برام بیفته. اما اگه تمام تلاشتونو کردید و درست هم تلاش کردید و آخرشم به خدا توکل کردید اما به نتیجه ی مطلوب نرسیدید، بدونید که حتما به صلاح شما نبوده. خدا از مادر مهربانتره، بدونید که هیچ وقت بدتون رو نمی خواد.

اما مهمتر از همه لازم می دونم از تمام اعضای خانوادم که در رسیدن من به اینجا مشوق من بوده اند و  به من کمک زیادی کرده اند تا به اینجا برسم تشکر بکنم. تشکر ویژه ای هم دارم از دوست و یار خوبم آقای شکور فرشباف که در المپیادی شدنم نقش اساسی داشتند و همچنین از آقای بابک نقی زاده و آقای سید صدرا صدرالدینی که هر دو  حق استادی به گردن من دارند.

به امید دیدار همگی تا بعد همیشه سر به هوا باشید!! یا علی

بالاخره بعد از چندین ماه تونستم مقاله ی نمودار H-R  را بنویسم.

نمودار H-R یکی از ابزارهای مهم اخترفیزیکدانان در بررسی ستاره هاست. نمودار هتسپرونگ-راسل و رنگ-قدر نامهای دیگر این نمودار اند. این نمودار تعریف پیچیده ای ندارد ولی نکات بسیار جالب توجهی در بر دارد.

یک دستگاه مختصات دکارتی در نظر بگیرید. محور طول ها را دما و محور عرض ها را درخشندگی ستاره در نظر بگیرید. این نمودار H-R است! به همین سادگی به همین خوشمزگی!! البته در اکثر نمودار ها جهت افزایش دما از راست به چپ است یعنی نمودار از حدود 50000 درجه شروع و تا حدود 1000 درجه ادامه می یابد که البته این مشکلی ایجاد نمیکند چون دمای ستارگان در بازه ی معینی قرار دارد. در ضمن هر دو محور مقیاسی لگاریتمی دارند. در نمودار H-R گاهی به جای دما از رده ی طیفی و یا اندیس رنگی استفاده می کنند.

شاید شما نمودار قد و وزن را دیده باشید. این نمودار از جهات بسیاری شبیه نمودار H-R است. اگر نقاط مربوط به بسیاری از مردم جهان را در یک نمودار قد-وزن قرار دهیم خواهیم دید که قد و وزن بسیاری از افراد روی یک نوار قرار گرفته است. این نواری است که هرکس روی آن باشد قد و وزنش متناسب و طبیعی است. هر کس روی این نوار نباشد یا قدش نسبت به وزنش زیاد است (لاغر است!) یا قدش نسبت به وزنش کم است (چاق است!). چنین چیزی در نمودار H-R هم وجود دارد. اگر ستارگان بسیاری را در نمودار  H-R مشخص کنیم خواهیم دید که اکثر ستارگان نیز در نوار مشخصی تجمع میکنند. این نوار را نوار رشته ی اصلی می نامند. حال سوال اینجاست: چرا ستارگان روی رشته ی اصلی تجمع کرده اند؟ زیرا بیشتر عمر همه ی ستاره ها روی رشته ی اصلی می گذرد به عبارت ساده ستارگان روی رشته ی اصلی به مدت نسبتا طولانی بدون تغییر عمده باقی میمانند و در حال تعادل اند.

نزدیکترین ستاره به ما که تقریبا روی رشته ی اصلی قرار دارد همین خورشید خودمان است.

اما برگردیم به مثال قد و وزن؛ گفتیم کسانی که روی رشته ی اصلی نمودار قد-وزن قرار ندارند یا چاق اند یا لاغر! چنین چیزی در نمودار H-R هم صادق است یعنی ستارگانی وجود دارند( و تعدادشان هم کم نیست) که روی رشته ی اصلی قرار ندارند. پس دو حالت پیش می آید. یکی ستارگانی که به تناسب دمایشان درخشندگی زیادی دارند که خبر از اندازه ی بسیار بزرگشان میدهد و دیگری ستارگانی که به تناسب دمایشان درخشندگی بسیار کمی دارند. ستارگان بزرگ همان غولها و ابرغولهایی هستند که در نظریه ی تحول ستاره ای به آن برخوردیم و ستارگان کوچک همان کوتوله های سفید اند که ستارگان سبک نهایتا در تحول به آن میرسند.

اما ستارگان در حال تعادل همیشه روی رشته ی اصلی نیستند. ما میدانیم اکثر ستارگانی که امروز میبینیم دارای نسبت فراوانیهای عناصر تقریبا یکسانی هستند؛ به این معنی که نسبت مقدار مثلا آهن به هیدروژن در اکثر ستارگان تقریبا ثابت است. اما ستارگانی هستند که از عناصر سنگین بهره ی بسیار کمتری برده اند. این امر باعث کاهش درخشندگی ستارگان می شود در نتیجه رشته ی اصلی این نوع از ستارگان متفاوت از رشته ی اصلی معمول خواهد بود.

اما یکی از جالبترین کاربردهای نمودارH-R بررسی مسیر تحول ستاره روی این نمودار است. ستارگان هنگام تحول دماها و درخشندگی های متفاوتی را تجربه می کنند که با کنار هم قرار دادن این دماها و درخشندگی ها مسیر تحولی ستارگان به دست می آید. این مسیر از آغاز تولد ستاره شروع و تا مرگش ادامه مییابد. پیشبینی درست این مسیر کار بسیار مشکلی است زیار نیاز دارد که ما ساختار درونی ستاره و تمام فرایند های موثر بر آن را به طور کامل و دقیق بشناسیم. در مجموع دو عامل مسیر تحول ستاره را شدیدا تحت تاثیر قرار میدهند، یکی جرم ستاره و دیگری فراوانی های فلزی ستاره. جرم ستاره همچنین تعیین می کند که ستاره باید در کجای رشته ی اصلی قرار بگیرد.

اینها تنها بخشهایی از کاربرد نمودار H-R در اختر فیزیک بودند کاربردهای دیگر را خودتان تحقیق کنید و بیابید. شاد و سربلند باشید تا بعد یا علی

 

با سلام

بالاخره امروز با دادن امتحان عربی پرونده ی امتحانات نهایی بسته شد و به قول مجری برنامه ی گزینه جوان ما دیگه شدیم داوطلب کنکور ( خدا نکنه!!)  . این هفته برای من هفته ی پر التهابیه. چرا؟ عرض میکنم خدمتتون!!!!: از سه جهت منتظر سه جوابم، اول جواب مرحله دوی نجوم( که خیلی برام حیاتی چون آینده ی آکادمیکم رو تعیین میکنه) دوم منتظر کارنامه ی سال سوم و نهایتاً منتظر نتیجه ی انتخابات(که بازم آینده ی آکادمیکم رو تعیین میکنه). احتمالا امروز اگه وقت کنم یه متنی براتون مینویسم که علمی باشه و تا تایپ و آپ چند روزی طول می کشه. راستی تا یادم نرفته بازگشت تیم تراکتورسازی تبریز به لیگ برتر بعد از هشت سال را به همه ی آذربایجانیهای عزیز و همزبانان خودم تبریک عرض می کنم. به امید پیروزی و به روزی شما تا بعد یا علی.

با سلام

یه مسئله ی فیزیک جالب به نظرم رسید البته ساده است ولی قابل تامل:

میدانیم شتاب گرانشی در سطح دریای آزاد 9.71 هستش با توجه به رابطه

g=GM/R^2

که در اون g شتاب گرانی M جرم و R شعاع است و G هم ثابت جهانی گرانشه، شتاب گرانی با افزایش ارتفاع باید کم بشه یعنی در تبریز که حدود 1360 متر از سطح دریا ارتفاع داره مقدار شتاب گرانی باید کمتر باشه ولی بچه های سمپاد با استفاده از حدود 100 تا داده و رگرسیون داده ها مقدار شتاب گرانی رو 9.88 آوردن. به نظر شما این مقدار به دلیل خطای اندازه گیری به دست اومده؟

جواب منفیه!! اگه شما با موشک از سطح دریا ارتفاع بگیرید شتاب گرانی باید کاهش پیدا کنه ولی وقتی با افزایش ارتفاع سطح زمین از سطح دریا فاصله بگیرید باید این نکته رو هم در نظر بگیرید که جرم موجود در زیر پاتون افزایش پیدا میکنه و این افزایش جرم افزایش ارتفاع رو جبران میکنه و شتاب گرانی به جای کاهش افزایش پیدا میکنه پس نتیجه ی بچه های سمپاد کاملا درست و طبیعیه.

اگه یه کس می خواد بیشتر بدونه توصیه می کنم فصل "گرانش" فیزیک هالیدی رو بخونه.

یه دو هفته ای بود به خاطر مرحله دوی نجوم مدرسه نمیرفتم واسه ی همین هم تمام معلما کمر به قتل من بستن و وقت ندارم( بهانه ی همیشگیم!!) اما راجع به مرحله ی دوی فیزیک - آخ ببخشید- نجوم(!!!) باید بگم که اونطوری که خودم می خواستم ندادم و برای یک لحظه فکر کردم که همه ی ده ماه تلاشم از بین رفت اما دیدم هیچ کس درست و حسابی ننوشته و ملت دارن هرچی از دهنشون در میاد به کمیته ی نجوم میگن بی چاره ها حق هم دارند. من حساب کردم در مجموع از هفت تا سوال سه تاش به نجوم ربط داشت از بقیه سه تاش به فیزیک یک دانه هم سوال خالص ریاضی بود. بعضی ها می گفتند این المپیاد فیزیک بود نه نجوم. من نمره خودمو چندین بار حساب کردم در بدترین شرایط اگه بدترین استادان در ضدحالترین حالت اوراق منو اصلاح کنند کم کمش از ۷۰۰ میگیرم۲۰۰ حالا این که در میام یا نه با خداست. توکل بر خدا شاد و سربه هوا باشید در پناه حق تا بعد یا علی

سلام اومدم تا سال نو رو به همه ی مردم جهان تبریک بگم خاصه به نجومی ها چرا که ۸۸ سال جهانی نجومه.

امیدوارم سال جدید برای همه ی مردم سالی پر از امید و محبت و سلامتی و برای نجومی ها پر از کشف و پیشرفت و ستاره باشه!

هرکجا هستید باشید آسمان مال شماست. شبهای ۸۸ تون پر ستاره ماه ۸۸ تون پر گرفت آسمون ۸۸ تون پر شهاب و دل ۸۸ تون سبز و نجومی. اینم هشت تا گل برای شما:

این هم عیدی من به شما (یک عدد سین!)